Antidiskriminacija, diverzitet i multikulturalni socijalni rad

Ciljevi izučavanja predmeta

Studenti će se u okviru ovog kursa upoznati sa osnovama multikulturalizma i različitosti u kontekstu prakse socijalnog rada sa osnovnim ciljem senzibilizacije za rad sa klijentima koji su pripadnici različitih manjinskih grupa, pri čemu se pod različitostima podrazumeva presek različitih faktora uključujući, ali istovremeno ne ograničavajući se samo na etničku, rasnu, klasnu pripadnost, starost, kulturu, pol, rodni identitet, imigracioni i bračni status, političko i seksualno opredeljenje, itd. Analiza i preispitivanje sopstvenih vrednosnih sistema, (ne)osvešćenih unutrašnjih konflikata, protivurečnosti ili pristrasnosti u odnosima, stilovima komunikacije i načinima interakcije sa osobama koje se razlikuju od dominantne kulture unaprediće kulturne kompetencije studenata za rad u multikulturalnom društvu. Fokus je na kompetencijama posmatranim kroz multidimenzionalnu prizmu znanja, veština, vrednosti, kognitivnih i afektivnih procesa koje doprinose kulturno osvešćenoj, kritičkoj i profesionalnoj praksi u radu sa korisnicima i pružaocima usluga i prevenciji diskriminatornih i opresivnih postupanja.

Ishodi učenja (stečena znanja)

1. Razumevanje načina na koji različitost i razlike oblikuju razvoj pojedinaca i društvenih grupa, njihovo ponašanje, interakcije, potrebe, načine traženja i primanja pomoći, kao i generalno životno iskustvo
2. Korišćenje (samo)refleksije u svakodnevnom životu radi objektivne i sveobuhvatne procene, razumevanja i unapređenja sopstvenih interkulturalnih kompetencija u radu sa manjinskim grupama, odnosno u pomažućim profesijama
3. Razumevanje ključnih koncepata koji se odnose na različitost, multikulturalizam, inkluziju, anti-diskriminaciju, socijalnu pravdu, kao i onih koji su povezani konceptima moći, privilegija, opresije, nejednakosti i nepravde
4. Usvajanje znanja i veština za diferenciraniju procenu potreba i izbor intervencija u radu sa kulturno različitim i društveno marginalizovanim grupama;
5. Usvajanje i unapređenje metoda i veština makro i mikro prakse socijalnog rada u zastupanju, dizajniranju, sprovođenju i evaluaciji programa multikulturalne i inkluzivne prakse.

Sadržaj teorijske nastave

Koncept multikulturalizma, socijalne pravde, diverziteta; Teorije multikulturalnosti; Dimenzije različitosti; Razumevanje kulture i kulturnih razlika; Razumevanje implikacija diskriminatornih i opresivnih politika i praksi prema korisnicima usluga socijalnog rada; Sistemska diskriminacija i opresija; Višestruka diskriminacija – pojam i sadržaj; Afirmativne akcije: konceptualni, organizacioni i etički izazovi; Uvod u interkulturalne kompetencije u socijalnom radu, politici i obrazovanju; Kulturne kompetencije u obrazovanju i praksi socijalnog rada i organizacijama u sistemu socijalne zaštite; Mikroagresije u praksi socijalnog rada (prepoznavanje, upravljanje i minimizacija nesvesnih i potencijalnih unutrašnjih konflikata, stereotipa, predrasuda i hostilnosti prema pripadnicima određenih kulturnih grupa); Prevazilaženje kulturoloških barijera u radu sa pripadnicima različitih kultura (pojedincima, porodicama, grupama, zajednicama); Kulturalno-kompetentne intervenicije u radu sa različitim korisničkim grupama; Antidiskriminatorni socijalni rad sa marginalizovanim društvenim grupama: mikro praksa i profesionalna odgovornost; Socijalna inkluzija etničkih manjina; Rasizam i etnicizam – multikulturalni (multirasni) identitet; Diskriminacija Roma – problemi socijalne integracije romske populacije; Homofobija, transfobija i hetereseksizam; Zastupanje marginalizovanih grupa kao etička i profesionalna obaveza.

Sadržaj praktične nastave

Studenti će u okviru praktične nastave analizirati studije slučaja na osnovu kojih će diskutovati i imati zadatak da procene da li je u datim primerima došlo do diskriminacije korisnika, ukoliko jeste – koje, kao i da argumentuju svoje mišljenje. Nakon analize, predviđeno je da studenti predlože plan akcije i intervencije koje treba preduzeti u pravcu zaštite prava korisnika, unapređenja njegovog položaja i uvažavanja njegove različitosti.
Osim studija slučaja, studenti će učestvovati u različitim aktivnostima kao što su projekti na temu različitih dimenzija sopstvenog identiteta (zbog kojih se osećamo privilegovanim, ali i onih marginalizovanim, isključenim i slabijim članovima naše zajednice/društva), njihove uloge u profesionalnom razvoju i identitu, ali i uticaju na rad sa korisnicima koji su pripadnici različitih kultura.

1. Štekel, D. (2020). Osvrt na multikulturalnost i antidiskriminativne politike i prakse u Srbiji. Dijalog za budućnost. UNESCO, UNICEF, UNDP. (rad u zborniku u pripremi)

2. Vodič za kulturno-kompetentnu praksu u socijalnoj zaštiti (2016). Novi Sad: Pokrajinski zavod za socijalnu zaštitu, str. 7-16, 28-78

3. National Asociation of Social Workers (NASW) (2003). Kulturna kompetencija u praksi socijalnog rada. Standardi kulturne kompetencije u praksi socijalnog rada. Prijevod materijala Nacionalnog udruženja socijalnih radnika Sjedinjenih Američkih Država. Ljetopis socijalnog rada, 10 (1), 123-137

4. Petrušić, N., Beker, K. (2012). Praktikum za zaštitu od diskriminacije. Beograd: Partneri za demokratske promene Srbija Centar za alternativno rešavanje sukoba, str. 11- 83

5. Žganec, N., Miljenović, A. (2011): Multikulturalizam u socijalnom radu. Revija za socijalnu politiku, 18 (3), 311-330

6. Petrović, D. (2014). Interkulturalna integracija i razvoj interkulturalne osetljivosti. Beograd: Centar za primenjenu psihologiju, str. 32-60, 95-114, 117-143

7. Dominelli, L. (2001.). Globalizacija: mit ili stvarnost za socijalne radnike? Revija za socijalnu politiku, 8 (3), 259-266

8. Bašić, G. (2011). Politička akcija: Romski pokret i promene. Beograd: Čigoja, str. 11-18, 155-158. Škorić, M., A. Kišjuhas i J. Škorić (2015). Značaj kulturne kompetentnosti za socijalni rad. Godišnjak Filozofskog fakulteta 40: 189-207

9. Žegarac, N., Kišjuhas, A., Koprivica, I. (2016). Pojmovnik kulturno-kompetentne prakse. Novi Sad: Pokrajinski zavod za socijalnu zaštitu, str. 30-32, 34-36

10. (dodatna) Sue D. W. (2006). Multicultural Social Work Practice, Hoboken. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc

11. (dodatna) Murphy et al. (2009). Chapter 1-Conceptual framework for intersectionality. Incorporating intersectionality in social work practice, research, policy, and education (pp.7-16).Washington DC. NASW Press

12. (dodatna) Green, J. W. (1998.) Cultural Awareness in the human services, A Multi-Ethnic Approach. Allyn and Bacon. Poglavlja: Race, ethnicity, and social services, str. 1-38; Cultural Diversity and Social Services: Help-Seeking Behavior: The Cultural Construction of care, str. 43-71; Method in Cross-Cultural Social Work, str. 81-117

13. (dodatna) Congress, E. and Kung, W. (2005). Using the Culturagram to Assess and Empower Culturally Diverse Families. U: Congress, E.P., Gonzales, M.J. (Ur.) Multicultural Perspectives In Social Work Practice with Families , 3rd edition 1-20

14. (dodatna) Congress, E. (1994). The use of culturagrams to assess and empower culturally diverse families. Families in Society, 75(9), 531–540

15. (dodatna) Feng, A., M. Byram and M. Fleming (eds.) (2009). Becoming Interculturally Competent through Education and Training. Bristol: Multilingual Matters

16. (dodatna) Hardy, K. V., Laszloffy, T.A. (1995). The cultural genogram: key to training culturally competent family therapists. Journal of Marital and Family Therapy, 21 (3): 227-237

17. (dodatna) Fisher-Borne, M., Cain, J., M., & Martin, S. L. (2014). From mastery to accountability: cultural humility as an alternative to cultural competence. The International Journal of Social Work Education, 34(2), 165-181

18. (dodatna) Bender, Kimberly, Negi, Nalini, & Fowler, Dawnovise N. (2010). Exploring the relationship between self-awareness and student commitment and understanding of culturally responsive social work practice. Journal of Ethnic & Cultural Diversity in Social Work, 19(1), 34-53

19. (dodatna) Cole, C., & Harris, H. W. (2017). The lived experiences of people who identify as LGBT Christians: considerations for social work helping. Social Work & Christianity, 44(1/2), 31-52

Panel predavanja; Radionice; Studije slučaja; Projekat