Sajber strategije i politike država

Ciljevi izučavanja predmeta

Cilj predmeta je upoznavanje studenata sa ključnim karakteristikama sajber prostora kao zasebnog domena saradnje i sukobljavanja država, kao i upoznavanje sa konceptima, metodama i teorijskim postavkama pomoću kojih, uzimajući u obzir ključne karakteristike, tumačimo delovanje država u ovom domenu. Studentima će na predavanjima biti predstavljeni najznačajniji sajber incidenti i sukobi država „ispod praga rata”, kako bi na njihovim primerima podrobnije razumeli prethodno uvedene koncepte, teorije i metode. Naglasak predmeta biće na činjenici da znanje koje bi usvojili predstavlja sajber prostor ne samo kao tehnički, već i značajan društveni i politički fenomen.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Studenti će biti osposobljeni za samostalno praćenje, razumevanje i objašnjenje delovanja država u sajber prostoru. Pored opštih znanja i veština, ishod predmeta će biti i specifična znanja i veštine, poput: 1) preciznijeg korišćenja tehničkih termina za opis i razumevanje sajber incidenata; 2) preciznijeg razumevanja hardverskih komponenti i njihovih lanaca snabdevanja koje države koriste u međusobnom strateškom takmičenju 3) razumevanja različitih strateških i pravnih pozicija ključnih globalnih aktera u sajber prostoru; 4) razumevanje složenosti atribucije sajber napada; 5) sticanja sposobnosti da samostalno izdvoje elemente koji su neophodni za kreiranje sajber strategija i politika države.

Sadržaj teorijske nastave

1. Kibernetika, informatika i sajber prostor: definicije, sličnosti i razlike
2. Evolucija upravljanja internetom između sajber utopije i distopije
3. „Sajber Vestfalija” i „slobodan internet”: uporedna analiza sajber suverenosti globalnih aktera
4. Međunarodno pravo i sajber prostor: pozicije ključnih država u OUN i sajber diplomatija
5. „Rat čipovima” i „tajvanska dilema”
6. Karakteristike sajber prostora kao zasebnog domena saradnje i sukoba država: teorija „upornog angažovanja”
7. Sukobljavanje „ispod praga rata”: obaveštajno nadmetanje i mehanizmi dostavljanja oružja u sajber prostoru
8. Problem atribucije sajber napada: simulacija
9. Sajber strategije i politike SAD, NATO i EU: analiza ključnih incidenata
10. Sajber strategije i politike Rusije i Kine: analiza ključnih incidenata
11. Sajber strategija i politika Izraela, Irana i Severne Koreje
12. Sajber suverenost i izgradnja sajber strategije Republike Srbije

Sadržaj praktične nastave

/

1. (obavezna) Simić, Dragan R., Svetska politika. Čigoja štampa i Fakultet političkih nauka, 2009 (treće poglavlje)

2. (obavezna) Vukelić, Miloš. „Karakteristike sajber prostora kao zasebnog domena sukoba na primeru strateškog delovanja SAD". Međunarodni problemi vol. LXXVI, br. 1, 2024: 55-86

3. (obavezna) Vukelić, Miloš. „Sukobi u sajber prostoru „ispod praga rata”: sajber oružje u obaveštajnom nadmetanju država". Godišnjak Fakulteta političkih nauka, vol. VXII, no. 30, 2023: 51-74

4. (obavezna) Vukelić, Miloš. Postdigitalni kulturni ratovi na Zapadu. Akademska knjiga, 2024 (delovi knjige)

5. (obavezna) Sajber strategije ključnih aktera (SAD, NATO, EU država i dostupni dokumenti Rusije i Kine)

6. (obavezna) Miller, Chris. Chip war: The Fight for the World's Most Critical Technology. Delerue, François Cyber Operations and International Law, Cambridge University Press, 2020, str. 1-28. Simon and Schuster, 2022

7. (obavezna) Fischerkeller, Michael P., and Richard J. Harknett. “Deterrence is not a credible strategy for cyberspace.” Orbis 61 no. 3 2017: 381-393

8. (obavezna) Harknett, Richard, and Max Smeets. “Cyber campaigns and strategic outcomes.” Journal of Strategic Studies 45, no. 4, 2020: 534-567

9. (obavezna) Greenberg, Andy. Sandworm: A new era of cyberwar and the hunt for the Kremlin's most dangerous hackers. Anchor, 2019

10. (obavezna) Buchanan, Ben. "The AI triad and what it means for national security strategy." Center for Security and Emerging Technology. https://cset.georgetown.edu/research/the-aitriad-and-what-it-means-for-national-security-strategy (2020)

11. (dodatna) Scharre, Paul. Four battlegrounds: power in the age of artificial intelligence. WW Norton & Company, 2023

12. (dodatna) Suleyman, Mustafa, and Michael Bhaskar. The Coming Wave: Technology, Power, and the Twenty-first Century's Greatest Dilemma. Crown, 2023

13. (dodatna) Singer, Peter W., and Allan Friedman. Cybersecurity: What everyone needs to know. Oxford: Oxford University Press, 2014

14. (dodatna) Singer, Peter Warren, and Emerson T. Brooking. LikeWar: The weaponization of social media. Boston: Eamon Dolan Books, 2018

15. (dodatna) Smeets, Max. No shortcuts: Why states struggle to develop a military cyber-force. Oxford: Oxford University Press, 2022

16. (dodatna) Platsis, George. 2019. “The human factor: Cyber security’s greatest challenge.” In: Cyber Law, Privacy, and Security: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications, 1-19. IGI Global, 2019

17. (dodatna) Lindsay, Jon. “Stuxnet and the Limits of Cyber Warfare.” Security Studies 22 no. 3, 2013: 365-404

18. (dodatna) Greenberg, Andy. “How an entire nation became Russia’s test lab for cyberwar.” Wired, June 20, 2017 https://www.wired.com/story/russian-hackersattack-ukraine/

19. (dodatna) Greenberg, Andy. “The untold story of NotPetya, the most devastating cyberattack in history.” Wired, August 22, 2018 https://www.wired.com/story/notpetya-cyberattack ukraine-russia-code-crashed-the-world/

20. (dodatna) Deibert, Ronald J., and Louis W. Pauly. “Mutual entanglement and complex sovereignty in cyberspace.” In: Data Politics, editors Didier Bigo, Engin Isin, and Evelyn Ruppert, 81-99. London: Routledge, 2019

21. (dodatna) Delerue, François Cyber Operations and International Law, Cambridge University Press, 2020

22. (dodatna) Kubo Mačák, ”Unblurring the lines: military cyber operations and international law”, Journal of Cyber Policy, 6:3, 411-428, DOI: 10.1080/23738871.2021.2014919

Predavanja; Simulacija sajber incidenta; Analiza incidenta i prezentacija praktične politike