Istorija balkanskih odnosa

Ciljevi izučavanja predmeta

Proučavanje istorije balkanskih odnosa ima za cilj da studente upozna sa osnovnim istorijskim, socijalnim, ekonomskim i političkim obeležjima Balkanskog poluostrva u prošlosti. Izučavaju se teorijsko-metodološke osnove balkanskih studija i osnove istorije, antropologije, ekonomije i političkih procesa u samim balkanskim državama i među njima od srednjeg veka do kraja II svetskog rata. Posebno se analizira odnos velikih sila tog vremena prema Balkanu i njegovim narodima i posledice njihove politike na balkanske narode i države. Studenti će učiti i o izvorištima i karakteristikama nacionalnih pokreta na Balkanu u vremenu stvaranja pojedinih balkanskih država.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Kako je glavni cilj izučavanja ovog predmeta priprema studenata za rad na istraživačkim, političko-diplomatskim i novinarskim poslovima vezanim za balkanski region, odnose među državama koje obuhvata i odnose sa velikim silama, najvažniji ishodi učenja će biti: 1) podrobno poznavanje celine balkanskih odnosa kroz različite istorijske faze; 2) sposobnost kritičkog preispitivanja istorijskih činjenica vezanih za Balkan; 3) razumevanje i analiza širih međunarodnih odnosa koji su istorijski uticali na Balkan; 4) sticanje geografskih, istorijskih, antropoloških i drugih znanja potrebnih za razumevanje savremenih procesa na Balkanu; 5) sticanje analitičkih sposobnosti potrebnih za stručno praćenje društvenih, posebno političkih procesa na Balkanu; 6) razvijanje sposobnosti pismenog i usmenog saopštavanja saznanja stečenih analizom događaja i procesa vezanih za Balkan.

Sadržaj teorijske nastave

Poreklo i obeležja naziva ”Balkan”, ”Balkansko poluostrvo”, ”Jugoistočna Evropa”; Geografske i geopolitičke karakteristike Balkana u prošlosti; Balkan u srednjem veku i u doba otomanskih osvajanja; Habsburška monarhija i Balkan od XVI do XX veka; Rusija, Balkan i Sredozemlje od XVII do XX veka; Nacionalne revolucije na Balkanu - Srbija i Grčka; Velika istočna kriza - od Berlinskog kongresa do početka XX veka; Nacionalne države na Balkanu - Rumunija i Bugarska; Nacionalne države na Balkanu - Makedonija i Albanija; Balkanski ratovi; Prvi svetski rat i mirovni poredak na Balkanu; Balkan i ”balkanizacija” - nastanak stereotipova o Balkanu; Drugi svetski rat i uticaj na Balkan.

Sadržaj praktične nastave

Tokom predavanja poseban segment će biti posvećen aktivnoj diskusiji sa studentima o pitanjima koja je potrebno unapred pripremati. Metodom istorijskih analogija, kontračinjenične istorije, uz stečena znanja o različitim istorijskim fazama razvoja balkanskih odnosa, studenti će analizirati i kritički diskutovati o istaknutim istorijskim događajima. Osim toga, tokom semestra će biti pripremana simulacija multilateralnih pregovora od naročitog značaja za istoriju Balkana, poput Pariskog kongresa (1856), Berlinskog kogresa (1878) ili Mirovne konferencije u Parizu (1919).

1. Stevan K. Pavlović, Istorija Balkana 1804-1945, treće izdanje, Klio, Beograd, 2018.

2. Mari-Žanin Čalić, Jugoistočna Evropa: globalna historija, UMHIS, Sarajevo, 2020.

3. Leften Stavrijanos, Balkan posle 1453., Equilibrium, Beograd, 2005. str. 3-17; 25-34; 164-169; 170-188; 189-204;

4. Dragan Đukanović, „Ključni koncepti srpskih vladara po pitanju saveza balkanskih država i naroda od 1860. do 1912. godine“, Kultura polisa, god. XVIII, br. 44, Beograd, Novi Sad, 2021, str. 159–171.

5. Miša Gleni, Balkan: 1804-1999. - nacionalizam, rat i velike sile, Samizdat B92, Beograd, 2001.

6. Marija Todorova, Imaginarni Balkan, XX vek, Čigoja štampa, Beograd, 1999.

7. Marko Mazover, Balkan, Alksandria Pres, Beograd, 2003.

8. Trajan Stojanović, Balkanski svetovi - prva i poslednja Evropa, Ekvilibrijum, Beograd, 1997.

9. Jovan Cvijić, Balkansko poluostrvo, Zavod za udžbenike, Beograd, 2000.

predavanja, kolokvijum, debate, simulacija.