Teorijsko-epistemološki i metodološki pristupi

Ciljevi izučavanja predmeta

U okviru predmeta se proučavaju savremeni teorijsko-epistemološki i metodološki pristupi. Opšti
cilj predmeta je da pomogne studentima da se orijentišu, da procenjuju i vrednuju suprotstavljene
filozofije, teorije, pristupe i analitičke tradicije u političkoj nauci. Ohrabruje se refleksivno
učenje i razmišljanje o meta-teorijskim problemima ontološkog i epistemološkog karaktera, razmatraju
se fundacionistički i antifundacionistička stajališta i njihov uticaj na istraživanje političkih
pojava i procesa. Heuristički, predmet ima za cilj da obezbedi: akademski uvod u plodnu raznovrsnost
istraživačkih interesa, pristupa, postupaka i metoda u političkim naukama. Cilj metodološkog dela
kursa je upoznavanje studenata sa pravilima i procedurama naučnog istraživanja, da bi studenti mogli
samostalno da urade nacrt istraživanja koji odgovara prijavi doktorske disertacije.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Na kraju se očekuje da studenti:
- (po)znaju i razumeju vezu između epistemologije i politike i njen uticaj na korišćeni pristuoup,
metode i postupke;
- (po)znaju i razumeju i mogu da koriste osnovne heurističke pristupe u analizi savremenih
politićčkih problema, teorija, institucija i poredaka;
- (prepo)znaju teorijsku, epistemološku, ontološku i heurističku podlogu istraživačkih napora i
rezultata;
- mogu da identifikuju i procenjuju značaj pojedinih epistemoloških pretpostavki, heurističkih
principa i interpretativnih napora;
- unaprede svoje sposobnosti i veštine prepoznavanja osnovnih orijentacija i pristupa u tekstovima
koje čitaju;
- razviju sposobnost da analiziraju, kritički promišljaju i vrednuju različite političke ideje,
teorije i stanovišta i cene vrednost kritičkog razmišljanja;
- mogu samostalno da izrade nacrt istraživanja koji ima sve elemente prijave disertacije, od
istraživačkog pitanja, teorijskog određenja predmeta, ciljeva i hipoteza, metoda (kvalitativnih,
kvantitativnih ili kombinovanih), kao i naučne opravdanosti;
- primene teorijsko-metodološke pristupe u svom istraživačkom radu;
- poznaju i mogu da koriste pravila i procedure naučnog istraživanja;
- da analiziraju i protumače rezultate istraživanja i kritički ih procene.

Sadržaj teorijske nastave

Uvodni čas: ontologija, epistemologija i politika (pozicije – (anti)fundacionalizam, objektivizam,
realizam, konstruktivizam i relativizam); pluralizam pristupa i metoda: pozitivističko, realističko
i interpretativističko stanovište Institucionalizam i neoinstitucionalizam Konstruktivizam,
interpretativni pristup i analiza diskursa (moderne i postmoderne varijante, hermeneutika i
poststrukturalizam) Empirizam i pozitivizam: bihejvioralizam, logički pozitivizam i scijentizam;
teorija racionalnog izbora Normativni pristupi: kritička teorija i dijalektika, deontološka teorija
i vrednosni pluralizam Marksizam, neomarksizam i kritička teorija Feminizam (marksistički,
poststrukturalistički i postkolonijalni pristupi) Meta-teorijska pitanja u naučnom konstituisanju
metodologije i prakse naučnih istraživanja; Kvalitativne metode i tehnike istraživanja: ontološke i
epistemološke osnove; prednosti i mane kvalitativnih metoda u političkoj nauci; Kvantitativne
metode i tehnike: ontološke i epistemološke osnove; prednosti i mane kvantitativnih metoda;
Kombinovane metode: uloga ovih metoda u politikološkim istraživanjima.

1. (osnovna) David Marsh, Gerry Stoker, Teorije i metode političke znanosti, FPZ, Zagreb, 2005 ili David Marsh, Gerry Stoker, Theory and Methods in Political Science, Palgrave Macmillan, 3rd ed., 2010

2. (osnovna) Scott Gordon, The History and Philosophy of Social Sciences, Routledge, 1993

3. (osnovna) Creswell John & Plano Clark, Designing and conducting mixed methods research, Sage, 2011

4. (osnovna) Arežina Vera, „Metodologija istraživanja u političkim naukama“, Srpska politička misao, br. 1, god. 28. vol. 71, Institut za političke studije, Beograd, 2021, UDK 303:32.01, str. 273-292

5. (dopunska) Heather Savigny and Lee Marsden, Doing Political Science and International Relations: Theories in Action (Political Analysis), Palgrave Macmillan, 2011

6. (dopunska) Macneill Patrick, Chapman Steve, Research Methods, Routledge, 3rd ed, 2005

7. (dopunska) Bryman Alan, Social Research Methods, Oxford Univeristy Press, 2012

8. (dopunska) Burnham Peter, Research methods in politics, Palgrave Macmillan, 2nd ed., 2004

predavanja, grupne rasprave, seminarski radovi, nacrt istraživanja i konsultacije