Četvrta grana vlasti - kontrolna tela i javna administracija

Ciljevi izučavanja predmeta

Cilj predmeta je da studente master studija upozna sa teorijskim i praktičnim implikacijama tzv.
koncepta „četvrte“ vlasti, u okviru sistema podele vlasti i političkim sistemima savremenih država.
Od 60-ih godina 20. veka u savremenoj državi dolazi do brzog širenja specifične vrste, pre svega, državnih organa na centralnom nivou, u čijoj osnovi je kontrolna i regulatorna funkcija, a čiji su koreni mogu naći još krajem XVIII veka u švedskoj instituciji ombudsmana, kao i prvim speficičnim
državnim revizorskim telima nastalih u ovom periodu u Velikoj Britaniji. Dok je prvobitno, njihova
uloga bila kontrola drugih državnih organa u klasičnom tripartitnom sistemu podele vlasti, 50-tih
godina XX veka u SAD, nastaju novi oblici, prvenstveno specifičnih agencija i tela, koje vrše, van
klasičnog ustrojstva državnog aparata, regulatornu i daleko složeniju i širu kontrolnu funkciju, koja
obuhvata različite (ne samo državne) subjekte. Do razvoja ovakvih, specifičnih organa i organizacionih oblika, u Republici Srbiji dolazi tek nakon 2000 godine, te bi proučavanje pojedinih, kako onih koji postoje u Republici Srbiji, tako sličnih u komparativnim političkim sistemima, pružilo studentima master studija mogućnost da se upoznaju sa teorijskim i praktičnim implikacijama njihovog nastanka i razvoja „proširenog“ koncepta sistema podele vlasti kao i njihove uloge u političkom sitemu kako Republike Srbije tako i drugih zemanja sveta (prvenstveno evropskih).

Ishodi učenja (stečena znanja)

Studenti master studija biće osposobljeni da razumeju koncept „četvrte“ vlasti, značaj proširenja i
dopune tradicionalnog koncepta podele vlasti kroz nastanak i razvoj specifičnih organa, tela i drugih organizacionih oblika u savremenoj pravnoj državi i savremenim političkim sistemima, kao i da se upoznaju sa njihovim značajem u obavljanju kontrolne i regulatorne funkcije, kroz konkretne primere organa i tela koji danas postoje u Republici Srbiji kao i u drugim zemljama, kao i kroz komparativnu analizu i studije slučaja njihovog rada i delovanja.

Sadržaj teorijske nastave

Teorijski koncept podele vlasti i koncept „četvrta vlast“; Teorijska shvatanja odnosa tradicionalnog
koncepta podele vlasti i koncepta „četvrta“ vlast; Odnos zakonodavne vlasti prema „četvrtoj“ grani
vlasti; Odnos „četvrte“ vlasti, prema sudskoj vlasti. Odnos kontrolnih i regulatornih tela prema
izvršnoj vlasti i javnoj administraciji. Komparativna analiza kontrolnih i regulatornih tela u političkim sistemima. Osnivanje, ovlašćenja, način funkcionisanja, rezultati i posledice delovanja
kontrolnih i regulatornih tela u različitim domenima: zaštite ljudskih prava, sprečavanja korupcije;
slobode pristupa informacijama i zaštite podataka o ličnosti; Komparativna analiza insittucije sa
sprečavanje diskriminacije i zaštitu ravnopravnosti; trošenja budžetskih sredstava; rada elektronskih medija; zaštite i slobode tržišta, sprečavanja monopola i obezbeđenja konkurencije kao i pravilnosti trgovanja hartijama od vrednosti; energetike; zaštite informacije od javnog značaja i zaštite podataka o ličnosti, i dr.

Sadržaj praktične nastave

Studenti će istraživati delovanje kontrolnih tela i njihovo mesto u političkom sistemu kroz studije
slučaja pojedinih organa, tela i agencija, tj. njihovih dokumenata, radi utvrđivanja načina njihovog
uticaja na druge državne organe i tela, kao i njihov uticaj na druge subjekte čiji rad kontrolišu i
regulišu.

1. Davinić,M., (2018) Nezavisna kontrolna tela u Republici Srbiji, Dosije studio, Beograd, str. 322 ISBN 978-86-6047-277-1

2. Milenković, Dejan, Matić-Bošković, M., Međusobni odnosi nezavisnih organa i pravosuđa u Srbiji, Fond za otvoreno drštvo, Beograd, 2018, ISBN 9788682303572

3. Verschuere, B., Verhoest, K., Meyers, F., Peters, B.G. (2006.), „Accountability andAccountability Arrangements in Public Agencies“. U: T. Christensen i P. Lægreid (ur.)Autonomy and Regulation. Coping with Agencies in the Modern State. Cheltenham, UK;Northampton, MA, USA: Edward Elgar

4. Field, C. (2012.),The fourth branch of government: the evolution of integrity agencies and enhanced government accountability”Australian Institute of Administrative Law(AIAL), Forum no. 72: 24-33

5. Christensen, T., Lægreid, P. (2007.), „Regulatory Agencies – The Challenges of Balancing Agency Autonomy and Political Control“. Governance 20(3): 499-520

6. Ackerman, B. (2000.), “The New Separation of Powers”. Harvard Law Review, 113(3):633-725

7. Milenković, D., Javna uprava – odabrane teme, Fakultet političkih nauka-Čigoja štampa, Beograd, 2013 (str. 195-290)

8. Narodna skupština Republike Srbije i nezavisni državni organi/tela, zbornnik radova (Ur. Boris Čamarnik, Jelena Manić, Biljana Ledeničan) Narodna skupština Republike Srbije-UNDP, Beograd, 2010, str. 133-165 ISBN 978-86-7728-126-7 [COBISS.SR-ID 176293900]

9. Milenković, D., Priručnik za primenu Zakona o slobodnom pristupu informacijama od javnog značaja Poverenik za informacije odjavnog značaja i zaštitu podataka o ličnosti/UNDP, Beograd, 2010. str. 173. ISBN 978-86-912589-1-7

10. Lilić, Stevan, Milenković, Dejan, Kovačević, Vučo, Biljana, Ombudsman – uporedno pravo, zakonodavstvoi praksa, međunarodni dokumenti, Komitet pravnika za ljudska prava, Beograd 2002, ISBN 86-83209-09-1

predavanja, grupne rasprave, nacrt istraživanja, konsultacije i ispit