Deontološke perspektive u sistemu socijalne zaštite

Ciljevi izučavanja predmeta

Deontologija kao specifičan segment filozofske discipline etike - nauke o moralu, predstavlja nezaobilaznu metodološku paradigmu profesionalnog postupanja u oblasti socijalnog rada i socijalne zaštite. U okviru sistema socijalne zaštite u Republici Srbiji deontološki sadržaji se najčešće dovode u vezu sa Kodeksom profesionalne etike, putem kog se uređuju i standardizuju profesionalne dužnosti stručnih radnika i stručnih saradnika. Međutim kompleksnost, višeslojnost i esencijalna protivurečnost čovekove (ne)moralnosti, posebno one prisutne u praksi socijalnog rada i socijalne zaštite, zahtevaju ozbiljniji epistemološki koncept od ovog Kodeksa, čija se teorijska zadatost zadržava na nivou normativnog akta. S tim u vezi, deontologija nužno mora da traži odgovore i na, od dužnosti neodvojivih, etičkih kategorija, npr. moralnih vrlina i poroka, moralnih vrednosti, moralnih normi i zakona. Navedeni moralni modusi, u etici definisani kao činioci jednog od ključnih pitanja koje se odnosi na tzv. delatne oblike morala, sadržajno suštinski stoje u neraskidivoj vezi sa ostalim nezaobilaznim pitanjima etike, poput onog o moralnoj slobodi izbora, svrhama i principima moralnog delanja, kao i pitanjima o načinu uspostavljanja morala - moralne karakterologije i etike ljudskih prava. Teorijsko apsolviranje, kritičko sagledavanje i razvijena sposobnost za praktičnu primenu i metodičku operacionalizaciju ovih složenih etičkih saznanja u sistemu socijalne zaštite predstavlja predmetni cilj ove discipline.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Ishod predmeta se ogleda u razumevanju deontoloških svrha i sadržaja praktično primenjene etike
socijalnog rada i socijalne zaštite sa primarnim ishodom konkretnog implementiranja etičkih
postulata, vrednosti i principa u svakodnevno primenjene metode, tehnike i veštine socijalnog rada u
sistemu socijalne zaštite.. Na ovaj način fundirane deontološke perspektive u sistemu socijalne
zaštite u potpunosti opravdavaju delatni aktivitet etike koja se u filozofiji označava kao moralno-
praktička filozofija, koja je u službi praktičnog uma. Pored toga, ishod ovog predmetnog sadržaja
tiče se i analitičko-sintetičkog razmatranja etičke normativizacije opštih profesionalnih
dužnosti socijalnih radnika, zatim njihovih dužnosti prema instituciji u kojoj su zaposleni, kao i
dužnosti socijalnih radnika prema profesiji

Sadržaj teorijske nastave

Pojam, nastanak i razvoj deontologije kao bitnog segmenta filozofske discipline etike; Pojam
deontoloških perspektiva u sistemu socijalne zaštite; Teorijsko-metodološka priroda deontologije
socijalnog rada u sferi socijalne zaštite; Kulturna, društvena, socijalna, antropološka
kontekstualnost kategorije morala i profesionalne delatnosti socijalnog rada; Etika dužnosti;
Kantova etika dužnosti; Moralna karakterologija i odnos prema dužnostima; Etički fenomen slobode
i slobodnog izbora u svakodnevnoj praksi socijalne zaštite; Etika ljudskih prava; Saznajno-iskustveni
kauzalitet deontologije i aksiologije – metodološka osnova valjane moralne prakse u sistemu socijalne
zaštite; Deontološka primenljivost, izvodljivost, upotrebljivost i delotvornost - neophodni uslovi
razvoja veština u sistemu socijalne zaštite; Odnos moralnih dužnosti prema moralnim vrlinama,
porocima, vrednostima i moralnim zakonima; Profesionalne dužnosti, principi i standardi
stručnog postupanja; Moralna protivurečja; Etički relativizam; Etičke dileme Deontološki pristupi
u radu sa decom, odraslima i starima; Deontološki aspekti socijalnog rada sa porodicom;
Deontološki koncepti u radu sa marginalizovanim grupama; Deontološke veštine u radu sa
migrantima, posebno decom migrantima; Kodeks profesionalne etike u sistemu socijalne zaštite

Sadržaj praktične nastave

Na vežbama se kroz rad u malim i diskusionim grupama utvrđuje i proširuje nastavno gradivo. Kroz
interaktivne igre studenti stiču znanja o osnovnim principima i podiže se nivo etičke
senzitivnosti, dok se kroz studije slučaja iz prakse, studenti stiču praktična saznanja za primenu
etičkih principa u praksi, prepoznavanje kršenje etičkih principa i procedure za postupanja u slučaju
etičkih prekršaja

1. Petričković M., (2021.) Zbornik objavljenih radova iz oblasti etike, deontologije i aksiologije socijalnog rada; FPN, Beograd. str. 137

2. Petričković, M. (2021), „Socijalni rad u funkciji ostvarivanja ljudskih prava“, u udžbeniku Etika socijalanog rada (2011.) Izd. Socijalna misao, Beograd, str. 307-319

3. Deontologija socijalnog rada“, u udžbeniku Etika socijalanog rada (2011.) Izd. Socijalna misao, Beograd, str. 321-338

4. Brkić, M., (2010.). Zastupanje u socijalnom radu. Beograd. Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka

5. Puhalić A., Perić, S., Brkić, M. (2018.) „Analiza etičkog kodeksa socijalnog rada u Republici Srpskoj – međunarodna i regionalna perspektiva“, Socijlana politika, Institut za političke studije, Beograd, br.2-3/2018 (str 9-32)

6. Strgar S., „Etika socijalnog rada i Kodeks profesionalne etike u socijalnoj zaštiti“.Socijlana politika Institut za političke studije, Beograd; br.1/2017 (str.77-91.)

7. Perić.,S .„Antidiskriminatorne politike i prakse u socijlanom radu“, Socijlana politika.Institut za političke studije, Beograd; br.2-3/2017 (str.85-99.)

8. Kodeks profesionalne etike stručnih radnika socijalne zaštite Srbije (2015.), Komora socijalne zaštite, Beograd

9. (preporučena) Banks, S., (2020) Ethics and Values in Social Work, Practical Social Work Series, MacMillan Education UK, ISBN: 1137607181, p.315

10. (preporučena) Bentham, J., (2015) Deontology or, The science of morality, ISBN:1140074342, p. 298

11. (preporučena) Kant, I., (1981) Zasnivanje metafizike morala, BIGZ, Beograd

12. (preporučena) Kant, I., (1974) Kritika praktičkog uma, Naprijed, Zagreb

Panel predavanja.
Male i diskusione grupe.
Studije slučaja iz prakse.