Političke ustanove i politički život na Balkanu

Ciljevi izučavanja predmeta

Tokom demokratizacije balkanske države se suočavaju sa višestrukim izazovima. Naime, politička transformacija se odvija paralelno sa rekonfiguracijom granica, nacija i država, ekonomskim preobražajima i evrointegracijama. Kurs izlaže ključna obeležja političkih ustanova i političkog života u balkanskim zemljama od početka devedesetih do danas, kao i povezanih političkih izazova. Razmotrićemo različite aspekte demokratizacije i „nacionalnog pitanja“ na Balkanu u širem istorijskom, institucionalnom, političkom i međunarodnom miljeu. Sve teme će biti analizirane iz teorijske i uporedne perspektive i ilustrovane primerima iz političkog života različitih balkanskih zemalja. Cilj kursa nije sveobuhvatni pregled političkih ustanova i političkog života u svim balkanskim državama već analiza ključnih trendova u regionu iz ugla različitih aspekata izgradnje demokratskih ustanova i etničke politike na odabranim primerima.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Od studenata se očekuje da se do kraja kursa upoznaju s ključnim obeležjima savremenih političkih ustanova i političkog života u balkanskim zemljama i da mogu da ih analiziraju iz uporedne perspektive i ilustruju odgovarajućim primerima.

Sadržaj teorijske nastave

Uvod: demokratizacija i „nacionalno pitanje“ na Balkanu posle socijalizma. 1. deo – Izazovi demokratizacije: istorijsko nasleđe i društveno-ekonomski okvir – Institucionalno nasleđe i demokratizacija posle socijalizma; Klijentelizam i korupcija; Izborne revolucije i politika protesta; EU, demokratizacija i „stabilokratija“. 2. deo – Problemi demokratske konsolidacije: institucije i protagonisti – Polupredsednički sistemi i demokratija; Populizam kao pretnja demokratiji? 3. deo – Suverenost ili demokratija kao talac međunarodnih protagonista? Međunarodna intervencija i starateljski režimi u BiH i na Kosovu. 4. deo – Pluralitet identiteta – izazov demokratiji? Pluralizam, izborno takmičenje i etnički sukobi; Državna politika prema etničkim identitetima i politika popisa; Modeli demokratije u pluralnim društvima: BiH, Kosovo, Makedonija i Crna Gora (institucionalni aranžmani: konsocijacija i centripetalni elementi); Etničke manjine, „matične“ države i relativizacija nacionalnih država: uloga Turske i Mađarske (Bugarska, Rumunija i Srbija).

1. H. Linc i A. Stepan (1998) Demokratska tranzicija i konsolidacija (Beograd, Filip Višnjić

2. Jovan Teokarević (2010), „Demokratizacija postkomunističkih političkih sistema na Balkanu“, u M. Podunavac (prir.), Država i demokratija (Beograd, FPN)

3. N. Vladisavljević (2019) Uspon i pad demokratije posle Petog oktobra (Beograd, Arhipelag)

4. D. Bohsler (2018) Izborno takmičenje ili etničko predstavljanje? (Beograd, Institut za političke studije)

5. F. Biber (2020) Uspon autoritarizma na Zapadnom Balkanu (Beograd, Biblioteka HH vek)

6. P. van Houten (1998) “The role of a minority's reference state in ethnic relations”, European Journal of Sociology 39(1): 110-146

7. V. Bunce (1999) Subversive institutions (Cambridge, Cambridge University Press)

8. S. Levitsky and L. Way (2010) Competitive authoritarianism (Cambridge, Cambridge University Press)

9. D. Bochsler and A. Juon (2020) “Authoritarian footprints in Central and Eastern Europe”, East European Politics 36(2): 167-187.

Predavanja, vežbe, esej i konsultacije.