Socijalni rad sa decom i mladima sa problemima u ponašanju

Ciljevi izučavanja predmeta

Deca i mladi koji su pretrpeli nedaće imaju povećan rizik od problema u ponašanju, sukoba sa zakonom i razvoja težih oblika antisocijalnog ponašanja. Takođe, deca i mladi koji pokazuju probleme u ponašanju i imaju sukob sa zakonom su u povećanom riziku da imaju socijalne probleme. Ustanove u sistemu socijalne zaštite (centri za socijalni rad kao organ starateljstva deci i maloletnicima u sukbu sa zakonom, vaspitne ustanove, ustanove za usvojenje i hraniteljstvo) imaju znatan uticaj na njihov životni put. Cilj predmeta je da studenti ovladaju osnovnim teorijskim i praktičnim saznanjima o nastanku, razvoju i održavanju problema u ponašanju i sukoba sa zakonom dece i mladih, da se osposobe za pravovremeno prepoznavanje dece i mladih u riziku od nastanka/razvoja/održavanja problema u ponašanju, da optimalno procene njihove potrebe za socijalnom zaštitom i da adekvatno planiraju, preduzimaju mere i pružaju usluge u njihovoj socijalnoj zaštiti.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Na osnovu stečenih saznanja i veština, polaznici su osposobljeni za pravovremenu procenu rizika za nastanak, razvoj i održavanje problema u ponašanju i sukoba sa zakonom kod dece i mladih, njihovih snaga i potreba za socijalnom zaštitom. Poseduju znanje o međunarodnim i nacionalnim standardima i regulativama i zadacima socijalnog rada u ovoj oblasti. Upoznati su sa načinima efikasne socijalne zaštite koji omogućavaju pravovremeno sprečavanje nastanka problema, smanjenje i prestanak postojećih problema u ponašanju i sukoba sa zakonom, razvoj prosocijalnih veština kod ove dece i mladih i integraciju u socijalnu zajednicu. Osposobljeni su za planiranje, preduzimanje mera i pružanje usluga socijalne zaštite ovih korisnika.

Sadržaj teorijske nastave

Predmet obuhvata sledeće teme: osnovni pojmovi i teorije relevantne za nastanak, razvoj i održavanje problema u ponašanju i sukoba sa zakonom dece i mladih, faktori rizika i faktori zaštite na individualnom nivou, u porodici, školi, vršnjačkoj grupi, lokalnoj zajednici i široj zajednici, delinkventni ishod, forme i tipovi antisocijalnog ponašanja, klasično i kiborg vršnjačko nasilje, deca i mladi u organizovanom kriminalu, životni putevi mladih sa problemima u ponašanju i mogućnosti prevencije, efekti problema u ponašanju na žrtve, međunarodne i nacionalne pravne regulative, zadaci i poslovi socijalnog rada u ovoj oblasti, zaštita dece i mladih u sukobu sa zakonom i dece i mladih žrtava vršnjačkog nasilja, angažovanje zajednice u bolju integraciju deteta/mlade osobe, kulturno kompetentna praksa, poravnanje sa oštećenim, radioničarski rad sa decom i mladima, saradnja sa školom, saradnja sa porodicom, dnevni boravak, specijalizovano hraniteljstvo i institucionalni smeštaj, nalaz i mišljenje organa starateljstva, individualni plan zaštite dece i mladih sa problemima u ponašanju, etičke dileme.

Sadržaj praktične nastave

Obuhvata zadatke, diskusije i iskustvene vežbe u kojima se razvijaju veštine prepoznavanja procesa koji pogoduju razvoju problema u ponašanju, prepoznavanja faktora rizika i zaštite, pripreme nalaza i mišljenja organa starateljstva, priprema individualnog plana zaštite, angažovanje zajednice i umrežavanje korisnika, saradnje sa školom i porodicom. Uključuje studijske posete i razgovore sa stručnjacima iz oblasti radi uvida i razvijanja kritičkog odnosa prema postojećim praksama.

1. Hrnčić, J. (2009) Prestupništvo mladih: rizici, tokovi i ishodi. Beograd: Institut za kriminološka i sociološka istraživanja. (201 str.)

2. Hrnčić, Jasna; Džamonja Ignjatović, T.; Despotović Stanarević, V. (ur.) (2010) Deca i mladi sa problemima ponašanja: usluge i tretmani u zajednici. Beograd: Republički zavod sa socijalnu zaštitu. (80 str)

3. Zakon o maloletnim učniocima krivičnih dela i krivično pravnoj zašttiti maloletnih lica. (2005), Službeni glasnik Republike Srbije, vol. 61, br. 85, str. 99 - 123. (25 str.)

4. Hrnčić, J. (2006) Modeli i praksa restorativnog pravosuđa. U: Džamonja-Ignjatović, T., Žegarac, N. (Ur.), Medijacija, koncepti i konteksti. Beograd: Centar za primenjenu psihologiju, str. 130 – 140. (10str)

5. Hrnčić, J., Radoičić, A. (2018) Analiza prakse predlaganja sudu vaspitnog naloga ili vaspitne mere od strane centara za socijalni rad. Godišnjak Fakulteta političkih nauka u Beogradu, vol. 12, br. 19, str. 69-88. Beograd: Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka u Beogradu. (5 str)

6. Hrnčić, J., Lončar, N. (2016) Vršnjačko sajber-nasilje među učenicima osnovnih škola u Crnoj Gori. Godišnjak Fakulteta političkih nauka, vol. 10, br. 16, str. 137-154. (5 str.)

7. (dopunska) Libman, Ma.,; Hrnčić, J. (2007) Priručnik za specijalističke studije u veštinama medijacije između oštećenog i maloletnog učinioca. Beograd: Centar za medijaciju.

8. (dopunska) Marčetić Radunović, G., Hrnčić, J., Žegarac, N. (2013) Psihometrijske karakteristike skale za procenu rizika za sukob sa zakonom kod dece i mladih, Temida, vol. 16, br. 3-4, str. 161-177.

9. (dopunska) Hrnčić, J., Marčetić Radunović, G. (2018) Procena resursa dece i mladih u sukobu sa normama zajednice. Sociološki pregled, vol. 52, br.3, str. 985-1019.

10. (dopunska) Džamonja Ignjatović, T., Hrnčić, J., (2017) Praćenje ishoda sprovođenja vaspitnih naloga za mlade u sukobu sa zakonom. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, vol. 36, br. 1, str. 59-77.

11. (dopunska) UNICEF (2004), Konvencija o pravima deteta UN. Beograd, UNICEF

12. (dopunska) UNICEF (2004), Smernice UN za prevenciju maloletničke delinkvencije (Rijadske smernice). Beograd, UNICEF.

13. (dopunska) UNICEF (2004), Pravila Ujedinjenih nacija o zaštiti maloletnika lišenih slobode. Beograd, UNICEF.

14. (dopunska) UNICEF (2004), Standardna minimalna pravila Ujedinjenih nacija za mere alternativne institucionalnom tretmanu (Tokijska pravila). Beograd, UNICEF.

Uključuju predavanja, vežbe u malim grupama i velikoj grupi i u onlajn okruženju (rešavanje problema, dilema i drugih zadataka, igra uloga, studija slučaja, debata, analiza video zapisa), razgovore sa gostima, studijske posete.