Socijalni rad sa starima

Ciljevi izučavanja predmeta

Opšti cilj ovog predmeta je analiza, proučavanje i kritičko promišljanje perspektiva i iskustava starenja na mikro i makro planu. Izazovi starenja i uslova života starih osoba će biti problematizovani i konceptualizovani posebno sa socijalnog stanovišta, posmatrajući starije doba u kontekstu perspektive životnog toka. Fokus kursa će biti na sledećim aspektima: 1) briga o starima iz perspektive socijalne zaštite (odgovori sistema socijalne zaštite na potrebe starih i problem starenja), 2) vulnerabilnost starih (nasilje nad starima, siromaštvo, invaliditet i zdravstveni problemi, životni uslovi, seksualnost, gubitak i tugovanje i sl.) i 3) formalno i neformalno staranje o ovoj populaciji. Osim toga, ovaj kurs će razmatrati i etičke dileme u socijalnom radu sa starima i proučavati intervencije u radu sa starima na mikro i makro nivou, uključujući intervencije i prakse zasnovane na dokazima. Najvažnija područja koja će biti predmet analize su: suočavanje sa promenama koje donosi staro doba, potrebe za brigom o starima, dugotrajna nega, starih, kreiranje politika aktivnog starenja, finansijski i zakonodavni aspekt brige o starima, intervencije socijalnog rada na nivou pojedinca, grupe, organizacije/institucije, zajednice i društva.

Ishodi učenja (stečena znanja)

Ishodi ovog predmeta će se ogledati u domenu znanja, veština i kompetencija. Studenti će steći znanja o procesu starenja, životnih uslovima i specifičnim vulnerabilnostima koje se vezuju za staro doba, kao i o teorijama i istraživanjima o starenju i starima. Studenti će ovladati veštinama kritičke analize socijalne zaštite i implikacijama promena politika i mera u ovom sistemu na dobrobit starih, ali i socijalni rad sa starima i biće kompetenti da planiraju i preduzimaju intervencije na mikro i makro nivou koje su osetljive na sve identifikovane različitosti unutar populacije starih. Osim toga, studenti će savladati veštine identifikacije prepreka u adekvatnom zadovoljavanju potreba starih, ali i načina njihovog prevazilaženja upotrebom intervencija socijalnog rada na nivou pojedinaca, zajednice i društva. Studenti će usavršiti specifične metode i tehnike socijalnog rada sa starima u različitim fazama životnog cuklusa i situacijama (na primer, penzionisanje, socijalna izolacija, nasilje, smeštaj u dom) i kontekstima – u institucionalnoj i vaninsinstitucionalnoj zaštiti i kod različitih pružaoca usluga.

Sadržaj teorijske nastave

Starost, koncept aktivnog starenja; Teorije o starenju; Demografski trendovi, implikacije i karakteristike starih u Srbiji; Zakonski i strateški okvir; Socijalna zaštita i briga o starima u Srbiji (prava i usluge, formalni i neformalni sistemi podrške); Dugotrajna nega starih (modeli, potrebe za dugotrajnom negom u Srbiji i izazovi); Bio-psiho-socijalna procena; Procena kognitivnih i emocionalnih problema kod starih (demencija, poremećaji ličnosti, duševna oboljenja, višestruki gubici); Socio-emocionalni problemi i mogućnosti intervencije (promena uloga, penzionisanje, smrt partnera); Prevencija i identifikacija nasilja i zanemarivanja; Prevencija suicida i bolesti zavisnosti kod starih; Seksualnost i dihovnost kod starih; Gubitak i tugovanje; Palijativno zbrinjavanje.

Sadržaj praktične nastave

Studenti će u okviru praktične nastave imati mogućnost izbora između različitih istraživačkih zadataka: 1) intervjisanje starije osobe (65+), 2) intervjuisanje jednog profesionalca iz oblasti socijalne zaštite (pružaoca usluge, stručnog radnika ili saradnika), odnosno negovatelja ili člana porodice koji neposredno brine o starijem članu porodice, 3) analiza ishoda i efekata programa/projekata po izoru koji imaju za cilj unapređenje položaja starih i generalno promociju njihove bio-psiho-socijalne dobrobiti. Studenti treba da kritički ispitaju i analiziraju aspekte koji se odnose na starost, a koji su povezani sa ulogom, odnosno opisu posla, obavezama i odgovornošću
ispitanika/predmeta istraživanja, stavljajući u odgovarajući savremeni društveni kontekst i postojeće politike i mere u oblasti zaštite starih.

1. Rori Linč (2016). Praksa socijalnog rada sa starima: pozitivni pristup centriran ka osobi. Beograd: Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka.

2. Ken Heap (2006). Komunikacija sa starima. Risan i Oslo: Dom starih Grabovac i Cathinka Guldberg-senteret;

3. Natalija Perišić (2013). Dugotrajna zaštita starih u sistemu socijalne sigurnosti Srbije. U: I. Vujačić (ur), Godišnjak Fakulteta političkih nauka VII (9) (str. 157-176). Beograd: Fakultet političkih nauka

4. Gordana Matković, Katarina Stanić (2014). Socijalna zaštita u starosti: dugotrajna nega i socijalne penzije. Beograd: Fakultet za ekonomiju, finansije i administraciju, Centar za socijalno uključivanje i Tim za socijalno uključivanje i smanjenje siromaštva, Vlada Republike Srbije, str. 11-76

Panel predavanja, diskusione grupe, studija slučaja, igra uloga, istraživački zadatak.